BREATHING LIGHT - Budapeszt
Odwiedźmy Budapeszt przełomu wieków, kiedy to w pędzącym świecie mieszał się dym cygar z eterem, a elektryczne światło oświetlało kawiarniane stoliki przy których coraz wyraźniej pod fasadą triumfującego racjonalizmu i gwałtownej industrializacji wybrzmiewała tęsknota dławiona materializmem: tęsknota za duszą, za sensem, za ukrytym porządkiem świata. To właśnie w takim świecie rodziło się pragnienie zmiany i poszukiwania. I o tym właśnie opowiada wystawa „BREATHING LIGHT | Spiritism, Theosophy, Buddhism in Hungary at the Turn of the 19th-20th Century”, rekonstruując duchową drogę, którą w tamtych czasach na Węgrzech teozofia zarówno odkrywała, jak i inspirowała.
Teozofia, od swoich początków z Nowego Jorku roku 1875, dążyła do stworzenia nowego światopoglądu opartego na całkowitej harmonii między ludzkością a kosmosem. Była to próba odnalezienia wspólnej mądrości, która niegdyś należała do wszystkich ludzi, i tym samym ujawnienia tajemnic istnienia poprzez badanie ezoterycznej strony wszelkich religii. Na Węgrzech, choć mniejsze grupy działały już wcześniej, o oficjalnym Towarzystwie Teozoficznym możemy mówić od 1907 roku. W jego szeregach można było znaleźć śmietankę nowej inteligencji średniej klasy: artystów, aktorów, uczonych oraz osoby pełniące poważne funkcje społeczne. Siedziba Towarzystwa znajdowała się w willi przy ulicy Kazinczy 55.
Ale BREATHING LIGHT to nie tylko opowieść o ideach, a przed wszystkim o życiu, które zostało przetworzone przez ten duchowy impuls. To utkane z drobiazgów historie ludzi, którzy porzucili materialny postęp na rzecz głębszych poszukiwań. Tych, którzy w swojej twórczości harmonijnie zestawiali idee reformy stylu życia, wegetarianizmu i mistycznego synkretyzmu. Ich prace często nie były prowokacją, lecz próbą ukazania, że pod powierzchnią dogmatów ukrywa się jedna, święta treść. A ich codzienność przepełniona była duchowością.
Twórcy wystawy dzięki rozplanowaniu przestrzeni zapraszają zwiedzających w pewnego rodzaju duchową podróż.
Pierwsza jest Sali Wiedzy, gdzie otwierają się bramy do duchowego podejścia do istnienia z pomocą nauk okultystycznych związanych z teozofią.
Następnie czas na Podróż Duszy. Jest to przejście przez różne etapy rozwoju duszy: od materii do wyższego świata duchowego, zgodnie z podejściem teozoficznym, ale także naukami hinduizmu, buddyzmu i Tao. To tu zgłębiamy, jak działa karma, energię, która utrzymuje poziom istnienia w ruchu. Uczymy się, że w hinduizmie ziemskie życie dzieli się na cztery etapy (ashrama), a podążanie ścieżką uniwersalnego prawa, czyli dharmy, jest kluczowe, aby wznieść się ze śmiertelnej duszy do wiecznej Duszy.
Kolejna sekcja, Środowisko, przywołuje atmosferę wczesnego XX wieku. To tętniąca życiem miejska przestrzeń, w której ludzie poszukujący nowych ścieżek wymyślali różnorodne idee. Było to miejsce spotkań wolnomyślicieli, gnostyków, anarchistów, reformatorów społecznych, buntowniczych artystów i oddanych buddystów. Mimo że grupy te podążały różnymi ścieżkami, łączyło ich pragnienie zmiany i cel podniesienia kraju z wieków stagnacji.
W sercu ekspozycji odnajdujemy Bhakti: ścieżkę bezwarunkowej miłości i oddania bóstwu. Bhakti to uczucie, które rodzi się z bezpośredniego kontaktu z Bogiem, pozwalając doświadczyć pełni Wszechświata i szanować każde żywe i nieożywione istnienie. Jest to ścieżka osiągnięcia osobistego zbawienia niezależnie od kasty czy płci. Tą drogą podążali węgierscy teozofowie, tacy jak aktorka Margit Erzsébet Maróthy de Marótégyház, która tłumaczyła dzieła Blavatsky’ej i podróżowała do Indii, a także architekt i malarz Béla Gyöngyöshalászi Takách, którego życie było definiowane przez czystą miłość i pokorną kontemplację.
Wystawa kończy się sekcją Ochrona, która prowadzi zwiedzających z powrotem do codzienności. Przywołuje schronienie Buddy, które nie uwalnia wprawdzie od cyklu istnienia, ale oferuje swoim zwolennikom ochronę w świecie cierpienia. To „schronienie” (saranam) składa się z Trzech Klejnotów: Buddy, nauk Buddy (Dharma) oraz Wspólnoty (Sangha). W buddyzmie to mądrość, zaufanie i oddanie Trzem Klejnotom są sposobem na przekroczenie prawa karmy i przerwanie nieskończonego cyklu narodzin.
BREATHING LIGHT jest niczym wezwanie do porzucenia zgiełku i dostrzeżenia duchowej strony istnienia, która popadła w zapomnienie w erze racjonalizmu. Poprzez malarskie wizje, teozoficzne manuskrypty i orientalne skarby, możemy usłyszeć ten sam wewnętrzny "głos ciszy", który prowadził węgierskich poszukiwaczy duchowości przed przeszło stu laty.
_
BREATHING LIGHT | Spiritism, Theosophy, Buddhism in Hungary at the Turn of the 19th-20th Century
Od kiedy do kiedy: 01.05.2025 - 01.03.2026
Gdzie: Ferenc Hopp Museum of Asiatic Arts, Budapeszt
Link do strony wystawy: KLIK
Tekst powstał na bazie informacji z towarzyszącej wystawie publikacji pt. Why Theosophy? Theosophy in Hungary 1905–1933, Wydawca: Museum of Fine Arts–Ferenc Hopp Museum of Asiatic Arts
Link do książki: KLIK
